Kaszel męczący i napadowy – dlaczego tak trudno go zatrzymać?

Kaszel to odruch obronny, który pomaga pozbyć się z dróg oddechowych czynników drażniących, np. śluzu czy ciała obcego. Jednak, gdy staje się uporczywy, męczący i napadowy, może być uciążliwy. Dlaczego czasami tak trudno zatrzymać ten objaw? Jakie są domowe sposoby na kaszel, który utrudnia codzienne funkcjonowanie? Dowiedz się więcej.

Dlaczego nie można zatrzymać odruchu kaszlu?

Odruch kaszlu jest naturalnie wywoływany przez bodźce mechaniczne lub fizykochemiczne. To one wpływają na receptory kaszlowe rozmieszczone w obrębie błony śluzowej dróg oddechowych, czyli w nosie, zatokach obocznych nosa, tchawicy, oskrzelach, krtani, ale również uszu, przełyku, żołądka, osierdzia, opłucnej ściennej i przepony. W efekcie, gdy receptory zostają podrażnione, trudno zatrzymać kaszel¹.

Bodźce wywołujące odruch kaszlu są przekazywane włóknami czuciowymi, przede wszystkim nerwem błędnym, do rdzenia przedłużonego. Tam wyzwalana jest odpowiedź, która następnie trafia do narządów wykonawczych, czyli mięśni krtani, mięśni międzyżebrowych oraz przepony. Proces kaszlu można podzielić na trzy etapy:¹

1. Fazę wdechową – dochodzi w niej do głębokiego nabrania powietrza przy otwartej głośni;
2. Fazę kompresji, podczas której powietrze zostaje zatrzymane, głośnia zamyka się na około 0,2 sekundy, a ciśnienie w płucach wyraźnie wzrasta;
3. Fazę wydechową, która cechuje się gwałtownym otwarciem głośni w momencie najwyższego ciśnienia, uniesieniem podniebienia miękkiego oraz przemieszczeniem przepony ku górze wskutek skurczu mięśni brzucha. Powoduje to nagły wzrost ciśnienia w jamie brzusznej i dynamiczne usunięcie powietrza z płuc.

Prędkość strumienia powietrza w czasie kaszlu może przekraczać nawet 120 km/h^1. Nic więc dziwnego, że trudno powstrzymać ten odruch.

Jaki może być męczący kaszel?

Uporczywy kaszel napadowy to taki, który pojawia się gwałtownie, jest męczący i trudny do opanowania. Może występować jako:^2,3

• ostry kaszel – trwający krócej niż 3 tygodnie, towarzyszący infekcjom dróg oddechowych lub występujący po zakrztuszeniu się ciałem obcym;
• kaszel podostry – utrzymujący się u dorosłych od 3 do 8 tygodni, zazwyczaj związany z przebytą infekcją dróg oddechowych;
• kaszel przewlekły – męczący przez ponad 4 tygodnie kaszel u dziecka lub powyżej 8 tygodni u dorosłego;
• kaszel suchy – bez odkrztuszania wydzieliny, często daje o sobie znać w formie ataków kaszlu w nocy;
• kaszel mokry, produktywny – przy którym pojawia się odkrztuszanie wydzieliny (plwociny).

Co utrudnia zatrzymanie napadów duszącego kaszlu suchego i mokrego?

Powstrzymanie napadu męczącego kaszlu często utrudnia obecność czynników, które podrażniają gardło i układ oddechowy, a tym samym wywołują odruch kasłania¹. Wiele zależy od rodzaju kaszlu. Przykładowo trwający długo mokry kaszel może mieć związek ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła ³.

Zatrzymanie męczącego kaszlu może utrudniać przebyte zakażenie wirusowe górnych dróg oddechowych. Zanim uszkodzony nabłonek dróg oddechowych zostanie odnowiony, co zazwyczaj trwa kilka tygodni, mogą pojawiać się napady kaszlu². Poza tym na przewlekły kaszel wpływ może mieć astma lub refluks żołądkowo-przełykowy³.

Z kolei męczący kaszel w nocy niejednokrotnie jest wynikiem narażenia na czynniki zewnętrzne, takie jak oddychanie zimnym lub suchym powietrzem, ekspozycja na dym tytoniowy lub inne drażniące zapachy. Napady kasłania mogą mieć również związek z hiperwentylacją spowodowaną wysiłkiem fizycznym, gwałtownym śmiechem, płaczem lub emocjami¹.

Jakie są domowe sposoby na męczący kaszel?

W przypadku uporczywego kaszlu suchego w jego natychmiastowym opanowaniu może pomóc napicie się wody. Picie płynów pomaga zarówno upłynnić wydzielinę, jak i zmniejszyć suchość gardła, a tym samym zapobiec kaszlowi⁴.

Warto również zadbać o odpowiednią temperaturę i nawilżenie powietrza w pomieszczeniach. Zaleca się częste krótkotrwałe, ale intensywne wietrzenie oraz stosowanie nawilżaczy pokojowych, zwłaszcza w sezonie grzewczym⁴. Aby złagodzić kaszel ostry podczas infekcji, można robić nawilżające inhalacje z roztworu soli fizjologicznej, naparu nagietka lub lipy⁴.

Jakie są inne sposoby na pozbycie się uporczywego kaszlu?

Przy męczącym kaszlu stosuje się również dostępne bez recepty preparaty na kaszel². Może to być wyrób medyczny np. Honikan syrop na kaszel suchy i mokry, który – w zależności od rodzaju preparatu – można podawać również dzieciom od 3 r. ż. (Honikan Kaszel Junior). Jego skład na bazie miodu i innowacyjnego kompleksu Polisedox z ekstraktami roślinnymi z babki lancetowatej, prawoślazu i malwy z dodatkiem kocanki i grindelii wykazuje podwójny mechanizm działania. Z jednej strony powleka powierzchnię błony śluzowej ochronnym filmem, który ogranicza jej kontakt z substancjami drażniącymi i łagodzi suchy kaszel. Z drugiej natomiast wspomaga rozrzedzenie zalegającej wydzieliny, co ułatwia jej usuwanie podczas mokrego kaszlu⁵.

Uwaga! Pamiętaj, że leki przeciwkaszlowe, czyli hamujące odruch kasłania zaleca się rzadko, jedynie w przypadku kaszlu suchego, bardzo silnego i męczącego. Nie powinno się ich stosować w przypadku kaszlu mokrego, ponieważ odruch kasłania ułatwia odkrztuszanie zalegającej wydzieliny².

Kiedy udać się do lekarza z męczącym kaszlem?

Należy skonsultować się z lekarzem, jeśli kaszel nie jest związany z przebytą infekcją i trwa dłużej niż cztery tygodnie. Niezwłocznej wizyty u specjalisty wymagają występujące przy odruchu kasłania dodatkowe objawy, np. duszność, problemy z zaczerpnięciem powietrza, słyszalne świsty w płucach, znaczne osłabienie lub odkrztuszanie krwi².

Jeśli mimo zastosowanych domowych metod nie mija i nie możesz powstrzymać się od kaszlu lub odkrztuszania flegmy, również lepiej skontaktować się z lekarzem. Specjalista oceni zgłaszane objawy i ustali przyczynę kaszlu ².